Maandelijks archief: juni 2015

Dia’s

Vorige week was ik twee dagen in het archeologisch depot in Nuis (NAD) om een stapel dia’s en een aantal dossiers met dagrapporten van de Stadsfenne opgraving in te scannen. Dat heeft zowel mooie plaatjes als nieuwe inzichten opgeleverd!

Ik moest het tot nu toe doen met alleen de veldtekeningen die gemaakt zijn tijdens de opgraving. Hoewel de tekeningen eigenlijk wel redelijk zijn, vallen er toch een paar verschillen op wanneer je de tekeningen vergelijkt met de dia’s. Zo wist men blijkbaar niet goed hoe je schuine palen moest tekenen, en sommige palen werden gewoon niet getekend.

Op de onderstaande afbeelding zie je een voorbeeld van put 1 vlak 7. Wat je ziet is de eerste generatie beschoeiingen uit de 12e/13e eeuw (met rood kader). De dia geeft een totaal ander beeld van het houtwerk dan de tekening doet vermoeden!

Links de vlaktekening van put 1 vlak 7. Rechts een dia van hetzelfde vlak.
Links de vlaktekening van put 1 vlak 7. Rechts een dia van hetzelfde vlak. Foto en tekening door ROB, in collectie van NAD.

Op andere dia’s krijg je goed beeld van de methode van opgravingen en het aanleggen van het vlak (lees: het slachtveld):

Het vlak zit vol gaten en dammen. Op de veldtekeningen was dit niet goed aangegeven...
Het vlak zit vol gaten en dammen. Op de veldtekeningen was dit niet goed aangegeven… Foto door ROB. In collectie van NAD.

Uit het dagrapport blijkt dat van de zes ‘arbeiders’ die in het veld stonden, er vier oud-vissers bij zaten die “voor het eerst achter de  kruiwagen” stonden en waarvan de gemiddelde leeftijd boven de 65 jaar was…

Vier van de 'arbeiders' op leeftijd, bezig met het vrijleggen van muurresten van de Zuiderpoort van Stavoren (late vijftiende eeuw).
Vier van de ‘arbeiders’ op leeftijd, bezig met het vrijleggen van muurresten van de Zuiderpoort van Stavoren (late zestiende eeuw). Foto juli 1964; door Gerrit Elzinga, in collectie van NAD.

Tot slot nog een mooi plaatje van de opgraving met Stavoren op de achtergrond.

De Stadsfenne opgraving met op de achtergrond een weide (tegenwoordig bebouwd) en daarachter huizen en de kerk van Stavoren. Foto door Gerrit Elzinga, in collectie van NAD.
De Stadsfenne opgraving met op de achtergrond een weide (tegenwoordig bebouwd) en daarachter huizen en de kerk van Stavoren. Foto door Gerrit Elzinga, in collectie van NAD.
Advertenties

De boomstamkano van Stavoren

Tijdens de laatste fase van de opgraving in de Stadsfenne werd een fragment van een boomstamkano gevonden! Het fragment bestaat uit een stevengedeelte van ongeveer 280 cm lange en 59 cm breed, met een hoogte van 24 cm. De oorspronkelijke afmetingen van de kano zijn niet meer te reconstrueren. Het is ook niet duidelijk hoe oud de kano is, mogelijk dateert de kano in de 12e eeuw, maar mogelijk is de kano veel ouder. Het fragment was slecht geconserveerd: bij het lichten viel het grotendeels uit elkaar.

Het fragment van een boomstamkano zoals die gevonden werd tijdens de opgraving. Foto gemaakt door ROB en uit de collectie van het Noordelijk Archeologisch Depot.
Het fragment van een boomstamkano zoals die gevonden werd tijdens de opgraving. De foto is gemaakt door ROB en momenteel in de collectie van het Noordelijk Archeologisch Depot in Nuis.

Het fragment van de kano maakt onderdeel uit van de werfconstructies uit de 12e of 13e eeuw, die werden gebouwd op de drassige oever van een klein riviertje of kreek. Zoals te zien op de foto hierboven ligt het fragment samen met een ander groot stuk hout (trouwens ook scheepshout, beneden op de foto) schuin tegen een rij paaltjes aan. Die rij paaltjes samen met het hout moest dienen als een versteviging van de werven. Na dit soort verstevigingen en diverse ophogings- en aanplempingslagen van veen en klei, kon er op de werven gewerkt en gewoond worden. De werven hadden kade’s waaraan boten konden aanleggen.

Detail van de vlaktekening gemaakt tijdens de opgraving (put 1, vlak 7). De vorm van de steven van de kano is duidelijk herkenbaar. Uit de collectie van het Noordelijk Archeologisch Depot in Nuis.
Detail van de vlaktekening gemaakt tijdens de opgraving (put 1, vlak 7). De vorm van de steven van de kano is duidelijk herkenbaar. Tekening door de ROB, uit de collectie van het Noordelijk Archeologisch Depot in Nuis.

Het fragment van de kano werd toch voorzichtig gelicht en meegenomen door archeoloog Gerrit van der Heide. Hij conserveerde en documenteerde het fragment in de werkplaats van het museum te Ketelhaven. Van der Heide heeft het fragment ook beschreven (1974; een fragment uit dat werk is hier te vinden). Interessant in de constructie van de kano is dat aan de buitenzijde van de kano een klein latje was bevestigd. Het latje zat vast met ijzeren spijkertjes. Onder het latje bevonden zich de bijeengeperste resten van wolfsklauw, een plantje dat van nature op voedselarme zandgronden, in dennenbossen en op heidevelden voorkomt. Dat is interessant, omdat een dergelijk landschap niet in de directe omgeving van Stavoren te vinden is. Dat betekent dat de kano ofwel ergens anders in gebruik is geweest, ofwel dat men wolfsklauw mee bracht naar Stavoren. Waarschijnlijk is de wolfsklauw gebruikt om een lekkage te dichten of een zwak deel van het hout waterdicht te maken. De sporen van wolfsklauw hebben namelijk de eigenschap sterk waterafstotend te zijn.

Deze bouwtekening is waarschijnlijk gemaakt door Gerrit van der Heide in de werkplaats van het museum in Ketelhaven. Bron: Beeldbank RCE
Deze bouwtekening is waarschijnlijk gemaakt in de werkplaats van het museum in Ketelhaven. Bron: Beeldbank RCE

Wat er verder met het fragment is gebeurt is mij niet bekend. Ik probeer nu te achterhalen waar het fragment is… wie weet is het wel weg gegooid… Het zou veel leuker zijn als de Staverse boomstamkano nog ergens in een depot ligt en toegankelijk is! Wordt vervolgd… Er is trouwens wel meer te zeggen over het gebruik van oud scheepshout in de constructies van havenwerken. Misschien daarover later meer… 🙂