Maandelijks archief: mei 2015

Fondamenti del castel vecchia

Toen ik een van de kaarten uit de Robles Atlas (ca. 1572) bekeek, viel me op dat iets ten noorden van het Blokhuis de volgende tekst staat: “Fondamenti del castel vecchia“. Vertaald is dat “fundamenten van het oude kasteel”.

"Fondamenti del castel vecchia"
“Fondamenti del castel vecchia”, ten noorden van de contouren van het nieuwe zestiende eeuwse Blokhuis.

Op deze plek zou het oude blokhuis gestaan hebben, een vesting gebouwd in opdracht van Albrecht van Beieren (Graaf van Holland) in het jaar 1397. De graaf van Holland probeerde in dat jaar opnieuw de macht in Friesland te grijpen door het gebied aan te vallen (nadat de veldtocht van zijn voorganger graaf Willem IV in 1345 was mislukt). Ook de poging van Albrecht van Beieren om Friesland te veroveren mislukte. Zijn kasteel heeft niet heel lang gestaan, maar de funderingen van zijn kasteel waren blijkbaar nog zichtbaar in de zestiende eeuw.

Volgens bovenstaande kaart lagen de funderingen ongeveer 140 meter ten noorden van het zestiende eeuwse blokhuis. Zoals ook te zien op de kaart was de noordelijke haven van Stavoren toen nog relatief klein. Tegenwoordig is de haven veel groter en ligt de locatie van de funderingen onder het havenhoofd.

Locatie van de fundamenten over de huidige Top10NL kaart
Locatie van de fundamenten over de huidige Top10NL kaart

In de negentiende eeuw is de haven flink uitgebreid en uitgebaggerd. Volgens Binne Boarnstra (in zijn werk Dat olde waterrecht uit 2004, bijlage IX, voetnoot 3) zijn tijdens werkzaamheden in 1882 inderdaad fundamenten aangetroffen op die locatie. Dit moet echter 1884 en 1885 zijn.
In de Verslagen van aanleg van de Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen 1876 – 1887, over de jaren 1884 en 1885 met betrekking tot de aanleg van de spoorhaven in Stavoren, wordt het volgende gezegd:

1884:
“De werkzaamheden (…) wegens het vergrooten van de haven te Stavoren, het maken van het stationsterrein en het gedeelte aardebaan, benevens eenige verdere werken, werden geregeld en met kracht voortgezet, hetwelk echter niet kon verhinderen, dat voornamelijk ten gevolge van de groote bezwaren en moeilijkheden, waarmede het op de vereischte diepte brengen der haven gepaard gaat, door de aanwezigheid eener aanzienlijke en niet te verwachten hoeveelheid palen en Noordsche steen door de vertraagde opstelling van de nieuwe ijzeren zeekaap en het verkenningslicht, het werk niet op den bepaalden tijd kon worden opgeleverd. (…)
Het opruimen der steenen en palen uit de haven geschiedt door middel van baggermachines en steentangen. Eene poging om door het aanwenden van dynamiet de opruiming te bespoedigen en gemakkelijk te maken, had niet het gewenschte gevolg, zoodat dan ook al spoedig van verdere proefnemingen werd afgezien.
Ongerekend de nu eens grootere en dan weder wat kleinere hoeveelheid steen, die opgebaggerd of door steentangen verwijderd werd, werden in het laatst van het jaar op die wijze nog wekelijks 500 à 600 aaneengesloten palen ter lengte van 2 tot 5 M. en ter dikte van 0.30 à 0.60 M. over kruis gemeten uit den havenmond verwijderd.”

1885:
“Met het uitbaggeren der haven, dat nog voortdurend werd bemoeilijkt door de vele aanwezige palen en steenen, werd, voor zooveel de vorst en later het drijfijs zulks niet beletten, zooals in het laatst van Januari en het begin van Februari het geval was, krachtig voortgegaan.
Nadat eindelijk de haven op de vereischte diepte was gebracht, kon zij den 1sten April voor het publiek verkeer worden geopend, waarna onmiddellijk werd overgegaan tot het maken van den voorgeschreven afsluitdam in de oude haven.”

Bron: Archief NS, nu in het Utrechts Archief, via de website van Studiegroep Oud Staveren

Nou is het nog niet gezegd dat de genoemde palen en de “Noordsche stenen” inderdaad resten waren van het kasteel van Albrecht van Beieren. Het kunnen ook resten zijn van andere bebouwing of van oeververstevigingen uit het verleden. Het zou leuk zijn om hier eens wat dieper in te duiken. Misschien is er in het archief nog een kaart te vinden waarop de aanleg van de haven is getekend, waarop dan, hopelijk, de gevonden palen en stenen staan aangegeven… Ik zou ook wel willen weten op welke diepte de palen en stenen zijn gevonden…