Knuppelpaden

Stavoren is omgeven door water. In het westen lag vroeger de Zuiderzee (het huidige IJsselmeer). Voordat de Zuiderzee was ontstaan werd het water dat het Almere met de Noordzee verbond het “Vlie” genoemd. Dit was een belangrijke verbinding tussen het binnenland van de lage landen en de Noordzee, en stroomde langs Stavoren.
Keek je vanuit Stavoren richting het oosten, dan zag je eindeloze veenvlaktes en meren. Je kunt je voorstellen dat het regelmatige een natte bedoeling geweest was in Stavoren.
Om droge voeten te houden werden de wegen van middeleeuws Stavoren verhard met houten palen en balken, zogenaamde knuppelpaden.

Een eenvoudig knuppelpad door moerassen in Noord-Zweden. Foto door auteur, zomer 2013.
Een eenvoudig knuppelpad door moerassen in Noord-Zweden. Foto door auteur, zomer 2013.

Op een aantal plaatsen zijn knuppelpaden door archeologen in Stavoren aangetroffen. Bij de aanleg van een nieuw riool in de straat ‘Dwinger’ in 1999 werd een deel van een knuppelpad aangetroffen door twee amateurarcheologen. Het ARC, een archeologisch bedrijf dat toen veel projecten deed in de regio, werd ingeschakeld. Samen met de amateurarcheologen heeft het ARC geprobeerd te redden wat er te redden viel en zoveel mogelijk verzameld en gedocumenteerd. Het pad bestond uit twee lagen elzen stammetjes met dunnere en kortere stammen als onderste laag en dikkere en langere stammen als bovenste laag. De stammen van de onderste laag lagen dwars op de lengte richting van het pad, de stammen van de bovenste laag lagen in de lengte richting. Het geheel bevond zich op ongeveer 1,80 m onder het huidige straatniveau. Een van de stammen is gedateerd in de tweede helft van de 13e eeuw (met koolstof-14 datering).

In 1951 werd de zomervakantie van archeoloog Herre Halbertsma kort onderbroken. Hij was op vakantie in Stavoren. Een paar uur voordat hij op de veerboot zou vertrekken werd zijn aandacht getrokken door een hoop aarde voor de deur van Voorstraat 47. Het bleek dat hier een nieuwe beerput werd aangelegd waarbij allerlei archeologische vondsten naar boven kwamen. Op ongeveer 2 meter diepte werd een knuppelpad gevonden, bestaande uit “zware dennenhouten leggers waarover in de lengterichting van het pad elzen stammetjes waren gevleid”. Op basis van gevonden aardewerk kon het pad waarschijnlijk in de 12e of 13e eeuw gedateerd worden.

Brief van Halbertsma uit 1951 over het gevonden knuppelpad in Stavoren. Uit het correspondentiearchief van de RCE.
Deel van een brief van Halbertsma uit 1951 over het gevonden knuppelpad bij de Voorstraat 47 in Stavoren. Uit het correspondentiearchief van de RCE. Geadresseerde is onherkenbaar gemaakt.

Ook tijdens de opgravingen in 1963 en 1964 van de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek (ROB) in de Stadsfenne in het zuiden van het stadje is een houten pad aangetroffen. Dit pad liep langs een aantal erven waarop houten huizen hebben gestaan en parallel aan een riviertje dat toen nog door Stavoren stroomde.

Deel van een veldtekening van de ROB opgraving 1963-4 met daarop de houten balken van een pad. De scan is gemaakt door de RCE, het origineel bevindt zich in het Noordelijk Archeologisch Depot te Nuis.
Deel van een veldtekening van de ROB opgraving 1963-4 met daarop de houten balken van een pad. De scan is gemaakt door de RCE, het origineel bevindt zich in het Noordelijk Archeologisch Depot te Nuis.

Dergelijke knuppelpaden zijn zeker niet uniek voor Stavoren. Er zijn talloze andere waarnemingen en vondsten van middeleeuwse knuppelpaden gemeld in Nederland en ver daarbuiten. In 1953 is in het centrum van Eindhoven een knuppelweg gevonden (http://www.thuisinbrabant.nl/object/brabants-heem/261) en vorig jaar nog in het centrum van Zutphen (http://www.omroepgelderland.nl/web/nieuws-1/2037830/knuppelweg-blootgelegd-in-zutphen.htm).
We kennen knuppelpaden ook uit andere perioden. In 1948 werd bij laag water een Romeins knuppelpad in Raversijde (Vlaanderen) gefotografeerd. Uit Engeland zijn verschillende prehistorische knuppelpaden bekend (http://news.nationalgeographic.com/news/2009/08/090817-londons-oldest-timber-structure.html).

Romeins knuppelpad geregistreerd op het strand van Mariakerke-Raversijde door A. Chocqueel in 1948. Bron: https://onderzoeksbalans.onroerenderfgoed.be/onderzoeksbalans/archeologie/maritiem/beneden_hoogwaterlijn/noordzee/romeins
Romeins knuppelpad gefotografeerd op het strand van Mariakerke-Raversijde door A. Chocqueel in 1948. Bron: https://onderzoeksbalans.onroerenderfgoed.be/onderzoeksbalans/archeologie/maritiem/beneden_hoogwaterlijn/noordzee/romeins
Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s